ไฝบนใบหน้าเกิดจากอะไร? กลไกและสัญญาณที่ควรพบแพทย์

ไฝเม็ดเล็กๆ บนใบหน้าที่หลายคนเรียกว่า beauty mark เกิดจากอะไร? คำตอบสั้นๆ คือ ไฝเกิดจากเซลล์สร้างสีผิวที่มารวมกลุ่มกันอยู่ที่จุดเดียว แทนที่จะกระจายตัวทั่วผิวหนัง บทความนี้จะอธิบายต่อว่าคำว่า beauty mark หมายถึงอะไร ไฝมีตั้งแต่เกิดหรือเกิดทีหลังได้ไหม แสงแดดและฮอร์โมนเกี่ยวข้องอย่างไร พร้อมวิธีสังเกตไฝและเวลาที่ควรไปพบแพทย์ผิวหนัง โดยอ้างอิงข้อมูลจากสถาบันผิวหนังและโรงพยาบาลชั้นนำ

Beauty Mark คืออะไร และต่างจากไฝทั่วไปหรือไม่

คำว่า beauty mark ในชีวิตประจำวันมักหมายถึงไฝธรรมดาบนใบหน้า ซึ่งในทางการแพทย์จัดอยู่ในกลุ่มที่เรียกว่า nevi (เอกพจน์คือ nevus) หรือที่คนทั่วไปเรียกว่า mole

ข้อที่ควรรู้คือ beauty mark ไม่ใช่ศัพท์ทางการแพทย์ที่มีนิยามตายตัว บางคนใช้เรียกไฝเม็ดเล็กๆ แต่บางคนใช้เรียกรอยคล้ำบนใบหน้าอย่างกว้างๆ ด้วย ดังนั้นไม่ใช่ทุกจุดสีเข้มบนใบหน้าที่เป็นไฝ หากไม่แน่ใจว่าจุดที่เห็นคืออะไร แพทย์ผิวหนังเป็นผู้ที่ประเมินได้ดีที่สุด

ไฝเกิดขึ้นในผิวหนังได้อย่างไร

โดยปกติเซลล์สร้างสีผิวหรือเมลาโนไซต์ (melanocyte) จะกระจายตัวอยู่ทั่วผิวหนัง แต่เมื่อเซลล์เหล่านี้มารวมกลุ่มกันและเติบโตอยู่ที่จุดเดียว แทนที่จะกระจายทั่วไป ก็จะกลายเป็นไฝ ไฝส่วนใหญ่จึงประกอบด้วยเซลล์สร้างสีนี้เอง

ไฝตั้งแต่กำเนิดกับไฝที่เกิดภายหลัง

ไฝไม่ได้เกิดเฉพาะในวัยใดวัยหนึ่ง บางคนมีไฝมาตั้งแต่เกิด เรียกว่าไฝแต่กำเนิด ส่วนไฝที่ปรากฏหลังคลอดเรียกว่าไฝที่เกิดภายหลัง (acquired mole)

หัวข้อเปรียบเทียบ	ไฝตั้งแต่กำเนิด	ไฝที่เกิดภายหลัง
เวลาที่ปรากฏ	มีอยู่ตั้งแต่แรกเกิด	ปรากฏหลังคลอด
ชื่อเรียก	ไฝแต่กำเนิด	ไฝที่เกิดภายหลัง (acquired mole)
ข้อสังเกต	เป็นไฝที่มีมาตั้งแต่เกิด	หากเป็นไฝใหม่ในวัยผู้ใหญ่ ควรให้แพทย์ผิวหนังประเมิน

ไฝมักปรากฏช่วงวัยไหน

ไฝส่วนใหญ่มักปรากฏในช่วงวัยเด็กและวัยรุ่น และเมื่อเด็กเติบโตขึ้น ไฝก็อาจโตตามไปด้วย ดังนั้นไฝไม่ใช่สิ่งที่คงรูปร่างเดิมเสมอไป อย่างไรก็ตาม การเกิดไฝใหม่หรือการเปลี่ยนแปลงของไฝในวัยผู้ใหญ่ควรได้รับความสนใจเป็นพิเศษ ซึ่งจะกล่าวถึงในหัวข้อสัญญาณที่ควรพบแพทย์

ฮอร์โมนช่วงวัยรุ่นและการตั้งครรภ์ส่งผลต่อไฝอย่างไร

การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในช่วงวัยรุ่นและช่วงตั้งครรภ์อาจทำให้ไฝดูเข้มขึ้นหรือใหญ่ขึ้นได้ ตามข้อมูลของ Cleveland Clinic และ Mayo Clinic อย่างไรก็ตาม ไม่ควรสรุปว่าฮอร์โมนเป็นสาเหตุเดียวของการเปลี่ยนแปลงของไฝแต่ละเม็ด หากไฝเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด ควรให้แพทย์ตรวจแทนการคาดเดาเอง

แสงแดดมีผลต่อจำนวนและสีของไฝหรือไม่

ไฝพบได้บ่อยในบริเวณผิวที่โดนแสงแดด และไฝอาจเข้มขึ้นหลังจากโดนแดด นอกจากนี้ Mayo Clinic อธิบายว่าเด็กที่ไม่ได้รับการป้องกันแสงแดดอย่างเพียงพอมีแนวโน้มมีไฝมากกว่า

แม้แสงแดดจะเกี่ยวข้องกับการเกิดและสีของไฝ แต่ก็ไม่ควรสรุปว่าไฝเม็ดใดเม็ดหนึ่งเกิดจากแดดเพียงอย่างเดียว

วิธีสังเกตไฝด้วยหลัก ABCDE

หลัก ABCDE เป็นแนวทางง่ายๆ ที่ Mayo Clinic ใช้ช่วยสังเกตไฝ ลองตรวจดูตามรายการต่อไปนี้

• A (Asymmetry) รูปร่างไม่สมมาตร: ถ้าแบ่งไฝครึ่งหนึ่งแล้วสองซีกไม่เหมือนกัน
• B (Border) ขอบไม่เรียบ: ขอบไม่ชัดเจนหรือเป็นหยักไม่สม่ำเสมอ
• C (Color) หลายสี: มีหลายเฉดสีในเม็ดเดียว
• D (Diameter) ขนาดเปลี่ยน: ไฝมีขนาดเปลี่ยนไปหรือโตขึ้น
• E (Evolving) เปลี่ยนแปลงเมื่อเวลาผ่านไป: รูปร่าง สี หรือลักษณะเปลี่ยนไปจากเดิม

ข้อควรจำคือ ขนาดอย่างเดียวบอกไม่ได้ว่าไฝปลอดภัยหรือไม่ ควรพิจารณาหลายลักษณะประกอบกัน

สัญญาณที่ควรไปพบแพทย์ผิวหนัง

ไฝส่วนใหญ่ไม่เป็นอันตราย แต่ไฝใหม่หรือไฝที่เปลี่ยนไปอาจเป็นสัญญาณของมะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา โดยเฉพาะในผู้ใหญ่ ควรไปพบแพทย์ผิวหนังเมื่อพบสัญญาณต่อไปนี้

• ไฝใหม่ที่ปรากฏในวัยผู้ใหญ่
• ไฝที่โตขึ้น
• ไฝที่คันหรือมีเลือดออก
• ไฝที่เปลี่ยนรูปร่างหรือสี

ทำไมไม่ควรจี้ ตัด หรือกำจัดไฝเอง

การพยายามกำจัดไฝด้วยตัวเองที่บ้านมีความเสี่ยงทั้งการติดเชื้อและการเกิดแผลเป็น และที่สำคัญคืออาจทำให้การตรวจพบมะเร็งผิวหนังล่าช้าลง หากต้องการเอาไฝออกด้วยเหตุผลด้านความงามหรือความกังวลด้านสุขภาพ ควรให้แพทย์ประเมินก่อนเสมอ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการเกิดไฝ

ไฝเกิดใหม่ตอนโตได้ไหม

ไฝส่วนใหญ่ปรากฏในวัยเด็กและวัยรุ่น หากพบไฝใหม่ในวัยผู้ใหญ่ ควรให้แพทย์ผิวหนังตรวจ เพราะอาจเป็นสัญญาณที่ต้องประเมิน

ตั้งครรภ์แล้วไฝเข้มขึ้นผิดปกติหรือไม่

การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนช่วงตั้งครรภ์อาจทำให้ไฝดูเข้มขึ้นหรือใหญ่ขึ้นได้ แต่หากไฝเปลี่ยนไปมาก คัน หรือมีเลือดออก ควรปรึกษาแพทย์

แสงแดดทำให้ไฝเกิดเพิ่มได้จริงหรือ

แสงแดดเกี่ยวข้องกับการมีไฝและความเข้มของสีไฝ และเด็กที่ป้องกันแดดไม่เพียงพอมีแนวโน้มมีไฝมากกว่า แต่ไม่อาจระบุได้ว่าไฝเม็ดใดเม็ดหนึ่งเกิดจากแดดอย่างเดียว

ไฝทุกเม็ดเป็นอันตรายหรือไม่

ไม่ ไฝส่วนใหญ่ไม่เป็นอันตราย แต่ไฝที่เปลี่ยนไปหรือมีลักษณะผิดปกติควรให้แพทย์ผิวหนังตรวจ

สรุป

ไฝเกิดจากเซลล์สร้างสีผิวที่รวมกลุ่มกันอยู่ที่จุดเดียว อาจมีมาตั้งแต่เกิดหรือเกิดภายหลัง และอาจดูเข้มขึ้นหรือโตขึ้นได้จากการเติบโต ฮอร์โมน และแสงแดด ส่วน beauty mark เป็นเพียงคำเรียกทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย สิ่งสำคัญคือสังเกตไฝของตัวเองเป็นประจำด้วยหลัก ABCDE ไม่กำจัดไฝเอง และไปพบแพทย์ผิวหนังเมื่อพบไฝใหม่หรือไฝที่เปลี่ยนไป

เข้าร่วมชุมชนของเรา